به گزارش دبیرخانه جشنواره ملی نشان نیکوکاری، دکتر مصطفی معین؛ وزیر اسبق علوم، تحقیقات و فناوری اخیرا در گفتوگویی با سایت خیر ایران ضمن گفتوگو درباره وضعیت فعالیتهای خیریه و داوطلبانه، درباره جشنواره ملی نشان نیکوکاری نیز به ایراد سخن پرداخته است که در ادامه از نظر میگذرد.
– بنظر شما ارزیابی و اعتبارسنجی خیریهها به چه شکل باید انجام شود؟ این کار چه فایدهای در جامعه ایران خواهد داشت؟
ارزیابی و اعتبارسنجی خیریهها، گامی مهم برای تحول در اکوسیستم نیکوکاری ایران از حالت سنتی و مبتنی بر عواطف و احساسات زودگذر، به سمت یک اکوسیستم مدرن مبتنی بر داده و پاسخگو، با تاثیرگذاری بالا و مورد اعتماد عمومی است. ارزیابی و اعتبار سنجی علمی، بر پایه معیارهای رتبهبندی، ابزار و شیوههای روشن انجام میگردد. معیارهائی، چون شفافیت مالی با ارائه صورتهای مالی و گزارشهای هزینهکرد سالانه از طریق تعیین حسابرس مستقل، امکان رهگیری آنها را برای فرد خیّر و یا مرجع قانونی فراهم میسازد.
میزان اثربخشی نهاد برپایه ماموریت و شاخصها و برنامهها و ارزیابی بلند مدت عملکرد آن، بررسی فرآیند و ساختار مدیریتی نهاد در انطباق با اساسنامه و داشتن سیستمهای داخلی نظارت و ارزیابی هم در اعتبارسنجی مورد توجه قرار میگیرد. همچنین داشتن منابع انسانی حرفهای، توجه به آموزش و مهارت افزائی بهجای کمکرسانی تنها و ایجاد فرصتهای پایدار، رعایت اخلاق حرفهای و عدالت و عدم تبعیض و حفظ کرامت مدد جویان بر پایه منشور اخلاقی نهاد در ارزیابی و اعتبار سنجی علمی مورد تاکید است.
ساز و کارهای اجرائی و سیستم ممیزی نیز باید توسط یک سازمان مستقل غیردولتی با ساختاری شامل نمایندگان بخشهای مختلف جامعه مدنی مانند نهادهای غیر دولتی، رسانهها، جامعه دانشگاهی، وکلا و حسابداران رسمی انجام گردد و ماموریت آنها رتبهبندی نهادهای خیریه بر اساس شاخصها و معیارهائی که شرح داده شد انجام و گواهی اعتبار برای مدت معیّن داده میشود.
اجرای چنین سیستم ارزیابی و اعتباربخشی در سازمانهای جامعه مدنی و از جمله خیریهها، باعث شفافیت فرآیندها و پاسخگویی بیشتر آنها میشود، و به افزایش سرمایه اجتماعی، جلب اعتماد عمومی، اثربخشی بیشتر و بهبود کیفیت خدمات آنها میانجامد. طبیعی است که کمکهای مردمی هم به سمت بهترین و حرفهایترین خیریهها سوق داده میشود. کاهش سوءاستفاده و سودجویی از نهادهای خیریه که باعث بیاعتمادی جامعه و رویکرد منفیتر حکومت نسبت به نهادهای مدنی میگردد، از دیگر فواید نظام ارزیابی و اعتبار سنجی خیریهها است.
-جشنواره ملی نشان نیکوکاری با هدف ارزیابی خیریهها و نشان دادن الگوهای برتر خیریه به مردم ایجاد شده است. به نظر شما چنین جشنوارههایی تا چه اندازه میتواند به هدف ارزیابی خیریهها کمک کند؟
برگزاری اینگونه جشنوارهها را میتوان به عنوان مکمل سامانههای ارزیابی و اعتبارسنجی خیریهها، ولی نه جایگزین آنها درنظر گرفت. جشنواره با ارائه الگوهای موفق نیکوکاری میتواند در شکل گیری گفتمان و فرهنگ نوع دوستی و مشارکت در خیر عمومی، فرهنگ شفافیت و صداقت، ایجاد انگیزه در افراد خیّر و رقابت سالم در میان خیریهها، و نیز ایجاد حساسیت مثبت در مسئولان نقش موثری داشته باشد. اگر جشنواره در سالهای بعد استمرار یابد و همراه با آن کارگاههای آموزشی جهت تبادل تجربه میان نهادهای شرکتکننده تشکیل شود، و داوران مبرز و مورد وثوق امر ارزیابی شاخصهای شفافیت مالی، نوآوری و اثربخشی عملکرد نهادها را بر عهده گیرند، و سپس نتایج تحلیلی جشنواره در رسانهها و شبکههای اجتماعی بازتاب یابد، بیشترین تاثیر فرهنگی و تشویقی را در جامعه خواهد داشت.
چالش محتملی که باید از آن پیشگیری کرد، برگزاری مراسمی ظاهری و نمایشی و دادن لوح تقدیر صوری است، بدون آنکه تاثیر مثبتی در اصلاح عملکرد نهادها داشته باشد.
