به گزارش دبیرخانه جشنواره نشان نیکوکاری، حمزه علی کوهساری؛ مدیرکل هماهنگی فعالیتهای مردمی کمیته امداد است. با توجه به اهمیت بررسی فعالیتهای نیکوکاری در کشور، ضرورت ارزیابی خیریهها و همچنین تحلیل و بررسی ابعاد جشنواره نشان نیکوکاری و در ادامه سلسلهگفتوگوها با فعالان اجتماعی در این زمینه، با کوهساری به گفتوگو نشستیم که در ادامه مشروح آن را میخوانید؛
– به عنوان بحث نخست، یک وضعیتی از مراکز نیکوکاری کمیته امداد برای ما ترسیم بفرمایید. الان چه تعداد مرکز نیکوکاری هستند و چه فعالیتهایی انجام میدهند؟
تعداد مراکز نیکوکاری که الان فعال هستند قریب به هشت هزار مرکز است. عمده اینها محلهمحور هستند. فعالیتهایی که ما در مراکز نیکوکاری ترسیم کردیم که در این مراکز اتفاق بیافتد در شش سبد نیاز خانواده است که عبارت از تأمین مسکن و سرپناه، اشتغال و توانمندسازی، فرهنگی و آموزش، جهیزیه، حمایتی و معیشتی که بیشتر معیشت خانوادهها را در برمیگیرد و بهداشت و درمان است. اینها فعالیتهایی هستند که برای گروههای مردمی که به عنوان مرکز نیکوکاری هستند و در محلات فعالیت میکنند تعریف کردیم.
بخشی از این مراکز نیکوکاری به صورت تخصصی و در یکی از این سرفصلها فعالیت میکنند. ممکن است انتخاب و هدف و سلیقه عزیزان هیئت مدیره که در یک مرکز نیکوکاری قرار گرفتند در این باشد که فقط در امر تأمین مسکن یا فقط در امر تهیه جهیزیه فعالیت کنند و اینها به عنوان مراکز تخصصی نیکوکاری ما محسوب میشوند. اما مراکزی که به صورت عام یعنی در همه این شش سبد نیازی که مرتبط با خانواده است فعالیت میکنند، به عنوان مرکز عمومی ما محسوب میشوند و در همه این سرفصلها در محلات ارائه خدمت میدهند.
منابع این مراکز نیکوکاری به صورت نقد یا غیرنقد تأمین میشود و جامعه هدفشان که بیشتر محلهمحور است. ما در مراکز نیکوکاری در فرایند جذب منابع محدودیتی نگذاشتهایم. میتوانند هم از خیرین محلی و هم از خیرین استانی و هم خیرین خارج از استان استفاده کنند. اما در ارائه خدمات، نگاهمان بر این است که در مرحله اول به نیازمندان محله خدمت بدهند. چنانچه منابعی داشتند که خارج از نیاز نیازمندان محله بود، میتوانند در محلات دیگر با هماهنگی مراکز نیکوکاری آن محله یا در شهرستان دیگری با هماهنگی آن شهرستان و مرکز نیکوکاری به تشخیص خودشان خدماتشان را ارائه دهند.
ما در فرآیند مراکز نیکوکاری بیشتر امر تسهیلگری را بر عهده داریم و در کنار آنها قرار گرفتیم. عزیزان به صورت خودجوش به عنوان هیئت امنای مرکز نیکوکاری داوطلب شدند که معمولاً تعداد آنها پنج یا هفت نفر به صلاحدید و تشخیص خود آنها و حجم کاری که برای خودشان تعریف کردند است. جذب منابع هم از محل خیرینشان است. در هزینه کردن هم مخیّر هستند و کمیته امداد هیچ دخالتی در نحوه هزینهکرد این عزیزان ندارد.
همه اینها دارای شماره حسابهای مستقل خود بوده و منابع توسط خیرین به شماره حسابهای مرتبط با آن مرکز نیکوکاری واریز میشود یا کالاهایی که دریافت میکنند، در انبارهای همان مرکز نگهداری میشود. سپس با توجه به شناختی که خود این افراد از نیازمندان محله دارند یا توسط سایر گروههای مردمی و معتمدین محل به آنها معرفی میشوند، بعد از بررسی نسبت به ارائه خدمات در محله و رفع نیازی که در آن محله به وجود آمده است، اقدام میکنند.
– فکر میکنید از زمانی که مراکز نیکوکاری تأسیس شدهاند تا به حال، چه باری از دوش کمیته امداد برداشته شده و چه خدماتی به مردم ارائه شده که اگر این مراکز نیکوکاری نبود، ارائه این خدمات یا انجام نمیشد یا با مشکل جدی مواجه میشد؟
اگر عمیقتر به موضوع نگاه کنیم، اینطور نمیگوییم که این مراکز نیکوکاری یا مؤسسات خیریهای که در محلات فعالیت میکنند، باری از روی دوش صرف امداد برداشتند. اعتقاد شخصی من بر این است که اگر دو گروه مردمی وارد عرصه نمیشدند و فعالیت نمیکردند، شاید دولتها یا دستگاههای متولی به راحتی نمیتوانستند پاسخگوی این حجم از نیاز باشند.
یک موضوع در فرایند خیر و احسان و به نوعی رفع نیاز اولیه یا فقر مطلق در محلات است که اگر گروههای مردمی چه مراکز نیکوکاری ما و چه مؤسسات خیریه و چه سایر عزیزانی که به صورت خودجوش در امر خیر و احسان فعالیت میکنند، وارد نمیشدند قطعاً این حجم از مراجعات به سمت امداد و سازمان بهزیستی و سایر دستگاههایی که به نوعی میتوانند متولی حمایت این اقشار باشند، کار سختی میبود. حضور اینها قطعاً در رفع نیاز اولیه کمک کرده تا بار مراجعه به سمت دستگاههای حمایتی را کم کنند و شاید دغدغهای که باید برای دولتها ایجاد میشد را کاهش دادند.
خیلی از نیازها هستند که میبینید در محل توسط همین مراکز نیکوکاری و حتی مؤسسات خیریه برطرف میشود که این افرادی که در آن لحظه نیازمند شدند و احساس کردند که نیازشان باید توسط دستگاهها برطرف شود، به سمت این دستگاههای حمایتی نیامدند. این نکته مهمی است که در امر خیر و احسان شکل گرفته و قطعاً تأثیر خودش را در مراجعه نیازمندان به سمت دستگاههای حمایتی داشته است. نه اینکه بگوییم صرفاً امداد بلکه همه دستگاههای متولی امر احسان قطعاً کاهش مراجعات را لمس کردند.
ضمن اینکه حضور اینها در محلات دلگرمی به خانوادههای نیازمند داده است. گاهاً خانواده با کلامی مسیرش را پیدا می کند. امروزه برای من خیلی حائز اهمیت است که میبینم این مراکز نیکوکاری چقدر مورد اعتماد خانوادههای نیازمند قرار گرفتند. شاید خانوادههایی هستند که به سختی میتوانند نیاز خودشان را با نزدیکان خود مطرح کنند اما به این مراکز نیکوکاری اعتماد کرده و به راحتی نیازشان را مطرح میکنند. این مراکز هم نیاز آنها را برطرف و امید را در خانوادهها ایجاد می کنند. خود این خانوادهها خودشان را آپدیت میکنند و میبینیم که غالب آنها در مسیر توانمندسازی هم قرار میگیرند.
– مهمترین چالشهایی که در مراکز نیکوکاری با آنها مواجه هستید و فکر میکنید اگر این چالشها مرتفع شود بازدهی این مراکز خیلی بیشتر خواهد بود چه هستند؟
چالش چندانی که در مراکز نیکوکاری لمس شده و مشاهده شود نداریم. چون کار در آنجا کاملاً خودجوش و مردمی انجام میشود. معمولاً در کارهای خودجوش و مردمی که خود مردم پای کار هستند با چالشهای کمتری مواجه میشویم. چون هر مرکز نیکوکاری با توان خود و شناختی که از خیرین خود پیدا میکند و با فعالیتهای خود منابعش را جذب کرده و رفع نیاز میکند. مردم هم با توجه به اینکه میدانند این مراکز نیکوکاری و مؤسسات خیر بیشتر مردمیمحور هستند، لذا توقع چندانی ندارند که بخواهد برایشان چالش ایجاد شود.
ما میبینیم که روزبهروز خدمات آنها اثربخشتر شده است و شاهد این هستیم که تخصصیتر شده و کار را بهتر یاد میگیرند و دقیقتر ارائه خدمات میکنند و اینها اثراتی است که ما در طی این چند سال لمس کردیم. اینها نشان میدهد که مسیرشان در امر جذب منابع و شناخت نیاز خانوادهها و اولویتبندی نیاز خانوادهها درست بوده است که دارند خدمات اثرگذاری هم ارائه میدهند.
– اتفاق ویژهای که در دومین دوره جشنواره نشان نیکوکاری رخ داد، اضافه شدن مراکز نیکوکاری به جشنواره بود. یعنی مراکز نیکوکاری کمیته امداد هم توانستند در این جشنواره ثبت نام کنند و ارزیابی شوند. فکر میکنید آمدن این مراکز به جشنواره که تابهحال هم تعداد بالایی از اینها ثبت نام کردند، دستاوردش برای مراکز نیکوکاری کمیته امداد چه خواهد بود؟
اعتقاد ما بر این است که مراکز نیکوکاری و مؤسسات خیریه و گروههای مردمی، ستونهای جامعهای که به همدلی و همبستگی ایمان و اعتقاد دارند هستند. فعالیتی که اینها انجام میدهند و تأثیری که در خانوادههای نیازمند میگذارند و حجم مراجعاتی که به سمت دستگاههای حمایتی کم میکنند و به نوعی بازوهای دولتها هم در این فضا محسوب میشوند قابل توجه است. جامعه قطعاً قدردان این عزیزان است. در این شکی نداریم که این قدردانی از طرف جامعه اتفاق میافتد.
اما دربارۀ برگزاری این جشنواره نشان نیکوکاری که امسال دوره دوم آن اتفاق میافتد، نه اینکه بگوییم مراکز نیکوکاری یا مؤسسات خیریه انتظار دارند که از آنها تجلیل شود، نه، آنها معامله را با خداوند داشتند و مسیر خود را پیدا کردند و قطعاً هم اثرات آن را در زندگی خودشان میبینند، اما انگیزاننده است و میتواند تأثیر گذاشته و انگیزه ایجاد کند. میتواند در گروههای مردمی تلنگری ایجاد کند که اگر حتی در جذب منابع و ارائه خدمت نقصانی هم وجود دارد کجاست، خودش را بشناسد و پیدا کند و مسیر درستترش را بیابد.
جشنواره نشان نیکوکاری این فضا را برای مراکز نیکوکاری و گروههای مردمی ایجاد میکند که خودشان مسیر کاریشان را بازنگری کرده و ارزیابی داشته باشند. حتماً تیمهایی به عنوان داور قرار میگیرند و ارزیابی میکنند و تعدادی از عزیزان به عنوان منتخب انتخاب میشوند. این امر تأثیرش را روی بقیه گروههای مردمی و از جمله مراکز نیکوکاری خواهد گذاشت تا آنها هم خودشان را مانند سایر مراکز نیکوکاری که در این امر پیشرو بودند بشناسند و متوجه شوند که چگونه منابع را جذب کنند و چگونه هزینه کنند که اثرش را در خانواده بگذارد.
یک فرد عزیزی با ما تماس گرفت و چند موضوع را در فرآیند ارائه خدمت به نیازمندان مطرح کرد. به او گفتم همه اینها خوب است اما به سراغ خدماتی برویم که اثرش را در خانواده بگذارد. بر فرض مثال کمک در تأمین مسکن و کمک به اشتغال. تأمین مسکن همه نوع امنیت را برای خانواده به همراه داشته و آرامش روحی و روانی برای خانواده ایجاد میکند. در واقع پشتیبانی برای خانوادههاست. فرآیند اشتغال عزت نفس را در خانواده ایجاد میکند. درآمد پایدار و ثابت میتواند عزت را به خانواده برگرداند. در فرآیند آموزش میتواند تغییر نسل اتفاق بیفتد. اگر ما بخواهیم تغییر فرهنگ را در خانواده ایجاد کنیم پایه آن علم و آموزش است.
قطعاً یکی از مواردی که هیئت داوران در فضای ارزیابی نشان نیکوکاری مدنظر قرار خواهند داد، نوع خدمت است. اینجا گروههای مردمی و سایر مراکز نیکوکاری میتوانند با این نگاه خودشان را آپدیت کنند و به سمت خدماتی بروند که این اثرات را داشته باشد و به عنوان برتر دست یابند. البته همه برتر هستند و در بین گروههای مردمی نمیشود گفت چه کسی برتر است و چه کسی برتر نیست، همه گروههای مردمی خودجوش بوده و همه دلی کار میکنند و همه برتر هستند. ولی به هر حال شاخصهایی را طراحی کردند و ممکن است برخی از اینها در این شاخصها قرار گرفته و بتوانند امتیاز کسب کنند. این کمک میکند که بقیه عزیزان هم یکبار دیگر مسیر خدمتشان را بررسی کنند تا مسیر خدمتشان یک مسیر زودگذر نباشد و اثرگذار باشد و آنها هم در سالهای آینده بتوانند این امتیازات را کسب کنند.
– به عنوان سؤال پایانی، شاید برای برخی مراکز نیکوکاری مهم باشد که بدانند اگر رتبه برتر کسب کنند و نشان دریافت کنند و ارزیابیشان نمره بالایی بگیرد، در مجموعه کمیته امداد و در بین سایر مراکز نیکوکاری، جایگاهی پیدا خواهند کرد یا از جانب کمیته امداد توجه ویژهای به آنها خواهد شد یا خیر؟
مراکز نیکوکاری ما یک قدمت تقریباً 10 ساله دارند. از سال 92 مراکز نیکوکاری ما شکل گرفت. ما میتوانیم بگوییم که یکی از دستگاههایی هستیم که از همان سالهای اول برنامهاش بر این بود که یک نرمافزار ویژه گروههای مردمی را طراحی کند. این اتفاق افتاد. همه این مراکز نیکوکاری ما در بستر این نرمافزار فعالیت میکنند و فعالیت آنها به راحتی قابل دسترسی و رصد کردن است.
اتفاق بعدی که افتاد، نگاه ما بعد از یک دهه بر این شد که میتوانیم از یک نرمافزار قدرتمند و بهروزتر و آنلاینتر استفاده کنیم و در اختیار مراکز نیکوکاری قرار دهیم که خود این نرمافزار براساس فعالیتی که اینها دارند، سطحبندی و رتبهبندی مراکز نیکوکاریمان را رقم بزند. این اتفاق افتاد و از اول مهرماه سال جاری به طور رسمی از نرمافزار جدیدمان به عنوان راه نیکان استفاده خواهیم کرد. تمام فرآیند در این بستر، از درخواست از مرکز نیکوکاری گرفته تا جذب منابع و خدماتی که انجام میشود به صورت آنلاین خواهد بود. سعی کردیم این بستر به گونهای باشد که از ابزارهای مختلفی استفاده کنیم و سطحبندی و رتبهبندی مراکز نیکوکاری در این نرمافزار خواهیم داشت.
قطعاً سازمان برای کسانی که در فرآیند ارائه خدمات مطلوبتر و اثرگذار گام برمیدارند و توسط همین نرمافزار سطحبندی میشوند، برنامههایی خواهد داشت و نگاه ویژهتری به آنها خواهد شد. مراکز نیکوکاری که در سطوح پایینتر قرار گرفتند هم این توان را دارند و احساس میکنند که بعضاً نیاز به آموزش و هدایت داشته باشند که این برنامهها هم پیشبینی شده تا در آینده همه مراکز نیکوکاری در ارائه خدمات در یک سطح قرار بگیرند.
