دبیرخانه جشنواره ملی نشان نیکوکاری در ادامه سلسلهمصاحبههایی که با فعالان اجتماعی و مدیران مرتبط با فعالیتهای خیریه و مردمنهاد سامان داده است، به گفتوگو با دکتر سعیده صالح غفاری، مدیرعامل انجمن اوتیسم ایران پرداخت. آنچه در ادامه میآید، حاصل این گفتوگوست:
ـ وضعیت فعالیتهای نیکوکاری در کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟ نقاط قوت و ضعف را چه میدانید؟
من، سعیده صالح غفاری هستم. بیش از ده سال است که در خدمت افراد دارای اوتیسم، خانوادهها و جامعه بزرگ اوتیسم ایران فعالیت میکنیم. همه میدانیم که واژه و محتوای «کار خیر» در کشور کهن ایران، قرنهاست در میان مردم ما رواج داشته است. همه ما از دوران کودکی با واژه «کار خیر» به شکلهای مختلف آشنا شدهایم و خواهیم بود. اتفاق مهم این است که در حال حاضر، کار نیکو یا فعالیتهای خیرخواهانه، شکل منسجمتر، حرفهایتر و سازمانیافتهتری به خود گرفته است.
اگر این فعالیتها به درستی مورد توجه آحاد جامعه و نیز نظامهای تصمیمگیر در رأس حاکمیت قرار گیرد، قطعاً هدفمندتر و منسجمتر میتواند در خدمت جوامع هدف و افراد ذینفع قرار گیرد.
من تا زمانی که سفری به یکی از کشورها نداشتم، از نزدیک ندیده بودم که فعالیتهای خیرخواهانه چگونه در قالب دورهها و کارگاههای آموزشی، با محتوای علمی و ساختار نوین دنبال میشود. البته در کشور ما نیز چنین برنامههایی شکل گرفته است، اما احساس میکنم از دهه ۱۳۸۰ به بعد، توجه به مقوله کار خیر در ایران جدیتر شده است. امیدوارم محتواهای علمی، درسی و دانشگاهی نیز برای این حوزه طراحی و تدریس شود.
ـ درباره همافزایی و همکاری بین مؤسسات خیریه چه نظری دارید؟ این امر را تا چه اندازه ضروری میدانید و برای تحقق آن چه مکانیزمهایی پیشنهاد میکنید؟
ببینید، ما در عصر دیجیتال و ارتباطات زندگی میکنیم. در این فضا، توجه به ریشههای کار خیر، مجوزهای فعالیت و شاخصهایی که بتوان بر اساس آنها مؤسسات را ارزیابی کرد، بسیار مهم است.
فرض کنید مؤسساتی در حوزههای مختلف مانند سلامت، آسیبهای اجتماعی یا محیطزیست فعالیت میکنند؛ چه به شکل نیکوکارانه، چه خیرخواهانه و چه بهعنوان سازمانهای مدنی. انسجام و شبکهسازی میان این مؤسسات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در نهایت، انتفاع آن به ذینفعان بازمیگردد.
گاهی ما متوجه میشویم که خانوادهها همزمان از چند مؤسسه خدمت میگیرند. از یکسو این تنوع خدمات ارزشمند است، اما از سوی دیگر، با توجه به محدودیت منابع، موجب میشود برخی خانوادهها که در اولویت هستند، در صف انتظار باقی بمانند. این منابع ممکن است مالی، سرمایهای یا معیشتی باشد، یا شامل کمکهزینه درمان و دارو.
همافزایی بین مؤسسات موجب تجمیع خدمات و تحقق عدالت در میان مددجویان میشود. همچنین، هر مؤسسه میتواند در شرایط کمبود و چالش، از ظرفیتهای سایر نهادهای همسو استفاده کند و به شکل حرفهایتری عمل نماید.
در انجمن اوتیسم ایران، بیش از ۱۰ هزار خانواده دارای پرونده الکترونیک سلامت هستند و در سامانه رجیستری ما ثبت شدهاند. با چنین گسترهای، همکاری و همافزایی میان نهادهای فعال در حوزه سلامت و توانبخشی بسیار ضروری است.
ـ اعتبارسنجی و ارزیابی مؤسسات خیریه از نظر شما باید چگونه انجام شود؟
از طرح این سؤال بسیار خوشحالم و از عزیزانی که در این مسیر گام برداشتهاند تشکر میکنم. آنچه در بخش نیکوکاری و نشان نیکوکاری انجام میشود، در واقع خروجی همان شاخصگذاریهاست؛ شاخصهایی که به جامعه نشان میدهند کدام مؤسسه با منابع در اختیار خود، بیشترین بهرهوری را برای جامعه هدف ایجاد کرده است.
در میان همکارانی که سالها در عرصه سازمانهای مدنی فعال هستند، همواره این بحث مطرح بوده است که ایکاش مرجعی وجود داشت تا بتواند ارزیابی دقیقی از فعالیت سازمانهای مردمنهاد ارائه دهد. نتایج این ارزیابی میتواند در اختیار دستگاههای دولتی، نیکوکاران، خیرین و حتی بخش خصوصی قرار گیرد تا آنان نیز بر اساس آن تصمیمگیری کنند.
در بسیاری از کشورهای دنیا، مجوزها در کنار شاخصگذاریها تعریف میشوند و عملکرد سازمانها به طور منظم سنجیده میشود. در ایران نیز خوشبختانه این روند آغاز شده است و نهادهایی در حال تدوین شاخصهای ارزیابی سازمانهای مردمنهاد هستند.
این شاخصها متنوعاند: از ارزیابی فعالیتهای اجرایی و اجتماعی سازمان گرفته تا حسابرسیهای مالی مستقل، میزان مجوزها، تعداد ذینفعان، گردش مالی سالانه، رضایت عمومی و میزان محبوبیت و مقبولیت سازمان در میان جامعه هدف. همه این موارد قابل سنجش است و میتواند مبنای رتبهبندی حرفهای سازمانها قرار گیرد.
ـ همانطور که میدانید، جشنواره ملی نشان نیکوکاری با هدف ارزیابی خیریهها و معرفی الگوهای برتر ایجاد شده است. به نظر شما این جشنواره تا چه اندازه میتواند به این هدف کمک کند؟
وقتی در ابتدا مدیران سازمانهای مردمنهاد در جریان این طرح قرار گرفتند، برخی نسبت به جدیت آن تردید داشتند و میگفتند شاید نتایج آن صرفاً معرفی دوستان و آشنایان باشد یا شاخصگذاریها استاندارد نباشد. حتی برخی تصور میکردند که این جشنواره مانند بسیاری از طرحهای دیگر، نیمهکاره رها خواهد شد.
اما بهمرور، وقتی فرمها و مستندات برای مؤسسات ارسال شد و مدیران دیدند که سؤالات چقدر دقیق و تخصصی طراحی شدهاند، متوجه شدند که پشت این کار تفکر و برنامهریزی علمی وجود دارد.
البته برخی مؤسسات فرمها را تکمیل نکردند، اما بسیاری از آنها که شرکت کردند، از نتایج شگفتزده شدند. یادم هست در روزهای پایانی مهلت ارسال مدارک، بسیاری از مدیران حسرت میخوردند که چرا زودتر اقدام نکردهاند.
در روز برگزاری نخستین دوره نشان نیکوکاری، من شخصاً بسیار خوشحال بودم، زیرا دیدم بررسیها چقدر دقیق انجام شده است. کارگروههای تخصصی با محتوای مشخص، عملکرد مالی و اجرایی هر مؤسسه را بررسی کرده بودند.
انجمن اوتیسم ایران نیز توانست در حوزه «مطالبهگری» نشان دریافت کند؛ چرا که در ده سال گذشته، توانستهایم بسیاری از نیازها و مطالبات جامعه هدف را به گوش حاکمیت و نهادهای دولتی برسانیم و در مسیر احقاق حقوق آنان گام برداریم.
اینکه چنین جشنوارهای با دقت، حرفهایگری و استمرار برگزار میشود، بسیار ارزشمند است و امیدوارم این مسیر با قدرت ادامه یابد.
ـ به عنوان سؤال پایانی، نظر شما درباره سخنان غیر اصولی رئیسجمهور ایالات متحده درباره ارتباط اوتیسم با یکی از داورهای مسکّن چیست؟
بله، آمار اوتیسم در دنیا واقعاً تکاندهنده شده است. شیوع و بروز این اختلال اکنون در حدود یک مورد در هر ۴۰ تا ۵۰ تولد گزارش میشود. افزایش این آمار سبب شده دولتها و سیاستگذاران در کشورهای مختلف توجه ویژهای به این موضوع داشته باشند و این نشاندهنده اهمیت بالای آن است.
در چنین شرایطی، مجامع علمی باید با رویکرد علمی و مستند وارد عمل شوند تا علل افزایش شیوع اوتیسم را بررسی کنند. انتشار سخنان غیرکارشناسی یا فرضیههای غیرعلمی ممکن است مسیر پژوهشهای دقیق را منحرف کند و خانوادهها را دچار نگرانیهای بیپایه سازد.
انجمن اوتیسم ایران نیز در واکنش به این موضوع، اطلاعیهای منتشر کرد که در رسانهها و خبرگزاریهای مختلف بازتاب یافت. امیدواریم در آینده نزدیک، با پژوهشهای علمی دقیقتر، بتوانیم علل پیدایش اوتیسم را شناسایی و در مسیر پیشگیری گام برداریم.
