یادداشت
آخرین روز ماه صفر، سالروز شهادت امام علی بن موسی الرضا (ع) است؛ امامی که تاریخ اسلام او را نه صرفاً بهعنوان پیشوای دینی، بلکه به مثابه نماد رأفت، مهربانی و همدلی با انسانها میشناسد. القابی همچون امام رئوف و ضامن آهو بازتابی از تجربه تاریخی مسلمانان از زیست اخلاقی و اجتماعی آن حضرت است؛ زیستی که بر مدار نیکوکاری و عطوفت سامان یافته بود.
مطالعه روایات منقول از امام رضا (ع) نشان میدهد که نیکوکاری در سیره ایشان صرفاً یک فضیلت فردی نبود، بلکه بهمثابه یک الگوی معیشتی و اجتماعی تجلی یافت. آن حضرت در زندگی روزانه، بخشی از بهترین غذای خود را برای نیازمندان جدا میکردند و آیهی «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبّون» را تلاوت میفرمودند. در حقیقت، امام رضا (ع) بهروشنی نشان دادند که انفاق و مواسات، زمانی واجد اصالت اخلاقی است که از ارزشمندترین داراییهای انسان سرچشمه گیرد.
همچنین در روایت دیگری، سخاوت به درختی در بهشت تشبیه شده است که شاخههایش در دنیا گستردهاند؛ کنایهای ژرف از این حقیقت که کنشهای اجتماعیِ مبتنی بر مواسات، نهتنها جامعه را به همدلی و انسجام سوق میدهد، بلکه پیوندی مستقیم با سعادت اخروی برقرار میسازد. بدینترتیب، نیکوکاری در سیره امام رضا (ع) واجد دو بعد اساسی است: اصلاح روابط انسانی در دنیا و تقرب به خداوند در آخرت.
پیوند این آموزهها با واقعیت امروز جامعه ما بسیار روشن است. در جهانی که فقر، محرومیت و تنهایی اجتماعی چالشهای جدی محسوب میشوند، سیره امام رضا (ع) میتواند الهامبخش نهادهای خیریه و تشکلهای مردمی باشد. همانگونه که آن حضرت نیکوکاری را هم در سطح فردی (یاری به نیازمندان) و هم در سطح ساختاری (کمک به آبادانی و رفع مشکلات عمومی) دنبال میکردند، تشکلهای خیریه امروز نیز میتوانند با الهام از این الگو، علاوه بر یاریرسانی مستقیم به محرومان، در مسیر ارتقای سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی گام بردارند.
جشنواره «نشان ملی نیکوکاری» با رویکرد معرفی نمونههای موفق نیکوکاری و تجلیل از تشکلهای خیریه، در حقیقت ادامهدهنده همان مسیری است که امام رضا (ع) در عمل و سخن تبیین فرمودند: نیکوکاری، نه یک اقدام فردیِ محدود، بلکه راهی برای آبادانی جامعه و تعالی انسان است. به تعبیر آن امام همام: «بهترین زندگی آن است که دیگران در آن شریک باشند.»
