دکتر امینه کاشانیان-پژوهشگر مستقل
این پژوهش با هدف بررسی تأثیر جنسیت بر فرآیندهای رهبری و تصمیمگیری در تشکلهای خیریه ایران انجام شده است. این تحقیق نشان میدهد حضور زنان در نقشهای رهبری میتواند الگوهای تصمیمگیری را از مدل سلسلهمراتبی به مدل مشارکتی و جامعهمحور تغییر دهد. در سازمانهای با مدیریت زنانه، شفافیت مالی و پاسخگویی اجتماعی بالاتر است. همچنین با مرور نمونههای بینالمللی از سازمانهای نیکوکاری با مدیریت زنانه، به مقایسه الگوهای رهبری، نظام تصمیمگیری و اثرات اجتماعی آنها پرداخته شده است. یافتهها میتواند به ارتقای عدالت جنسیتی و افزایش اثربخشی سازمانهای نیکوکاری در ایران منجر شود.
کلیدواژهها
رهبری، جنسیت، نیکوکاری، تصمیمگیری، توانمندسازی زنان، عدالت اجتماعی، توسعه پایدار
مقدمه و بیان مسئله
در سالهای اخیر، نقش زنان در عرصههای مدیریتی و اجتماعی در حوزه نیکوکاری در حال گسترش است. با وجود این، ساختار تصمیمگیری در بسیاری از تشکلهای خیریه هنوز با شکاف جنسیتی روبهرو است. این پژوهش به بررسی علمی این شکاف و تحلیل تأثیر حضور زنان بر کیفیت خدمات اجتماعی و کارایی سازمانی میپردازد.
اهمیت و ضرورت پژوهش
شناخت تأثیر جنسیت بر رهبری سازمانهای نیکوکاری میتواند در سیاستگذاریهای کلان، عدالت اجتماعی و توسعه پایدار اثرگذار باشد. حضور زنان در رهبری میتواند موجب افزایش مشارکت اجتماعی و اعتماد عمومی در این نهادها شود.
اهداف پژوهش
۱. تحلیل نقش جنسیت در سبکهای رهبری و تصمیمگیری سازمانهای خیریه.
۲. مقایسه تجربیات ملی و بینالمللی در زمینه رهبری زنان در نیکوکاری.
۳. ارائه راهکارهای علمی برای تقویت حضور زنان در مدیریت نهادهای خیریه.
سؤال اصلی و سؤالات فرعی
سؤال اصلی : آیا حضور زنان در رهبری تشکلهای خیریه بر نوع خدمات، ساختار تصمیمگیری و رویکردهای سازمانی تأثیرگذار است؟
سؤالات فرعی:
۱. چه تفاوتهایی میان سبکهای مدیریتی زنان و مردان در سازمانهای خیریه وجود دارد؟
۲. کدام عوامل فرهنگی و اجتماعی بر نقش زنان در رهبری تأثیر میگذارند؟
۳. الگوهای موفق جهانی در رهبری زنانهٔ سازمانهای نیکوکاری چه درسهایی برای ایران دارند؟
۴. چگونه میتوان از ظرفیت زنان برای توسعه پایدار نیکوکاری بهره گرفت؟
روششناسی پژوهش
روش پژوهش کیفی-تحلیلی است و از مصاحبههای نیمهساختاریافته با مدیران خیریه، تحلیل اسناد و مقایسه با نمونههای بینالمللی استفاده شده است. دادهها با روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) بررسی شدهاند.
یافتهها و پاسخ تحلیلی به سؤالات
نتایج نشان داد که حضور زنان در رهبری سازمانهای خیریه موجب افزایش شفافیت، اعتماد اجتماعی و نوآوری در خدمات اجتماعی میشود. سبک مدیریتی زنان مبتنی بر همدلی و مشارکت جمعی است و این امر کارایی تصمیمگیری را افزایش میدهد.
عوامل فرهنگی و اجتماعی همچون نگرش سنتی نسبت به نقش زنان، کمبود الگوهای موفق و محدودیتهای ساختاری از موانع رشد رهبری زنان هستند . اما افزایش تحصیلات و تغییر نگرش نسل جدید داوطلبان موجب بهبود وضعیت شده است.
مطالعه تطبیقی باسازمانهای بینالمللی نشان داد مدلهای موفق رهبری زنانه مانند CARE International و Women for Women International بر آموزش، شفافیت و ارتباط رسانهای تکیه دارند و این میتواند الگوی مناسبی برای ایران باشد.
نتیجهگیری
پژوهش حاضر ثابت میکند که حضور زنان در رهبری نهادهای نیکوکاری نهتنها عدالت جنسیتی را تقویت میکند بلکه باعث افزایش کارایی، شفافیت و اعتماد اجتماعی نیز میشود. برای بهرهگیری از این ظرفیت باید سیاستهای جنسیتمحور در نهادهای خیریه طراحی شود.
پیشنهادهای اجرایی
۱. ایجاد برنامههای آموزشی برای زنان مدیر در حوزه نیکوکاری.
۲. تدوین آییننامههای رسمی جهت تضمین حضور زنان در هیئتمدیره تشکلهای خیریه.
۳. تقویت شبکههای همکاری میان رهبران زن در نهادهای اجتماعی.
۴. بومیسازی مدلهای موفق بینالمللی در ایران.
منابع (APA)
Eagly, A. H., & Carli, L. L. (2018). Women and the labyrinth of leadership. Harvard Business Review.
Ridgeway, C. L. (2011). Framed by gender: How gender inequality persists in the modern world. Oxford University Press.
United Nations Women. (2022). Gender equality and women’s empowerment in civil society organizations.
OECD. (2021). Gender and development: Social norms and women’s leadership.
World Economic Forum. (2023). Global gender gap report 2023.