دبیرخانه دومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری؛ در ادامه سلسله مصاحبهها و گفتوگوهایی که با فعالان اجتماعی، مدیران مؤسسات خیریه، سازمانهای مردمنهاد و دستاندرکاران برگزاری جشنواره داشته است، با محسن سعادت، رئیس اداره تشکلهای خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه و دبیر اجرایی جشنواره به گفتوگو پرداخت. آنچه در ادامه از نظر میگذرد، حاصل این گفتوگوست:
ـ در ابتدا بفرمایید جشنواره نشان نیکوکاری از کجا متولد شد و تا امروز چه مسیری را طی کرده است؟
در سازمان اوقاف و امور خیریه، از نیمه سال ۱۳۹۷ و با تغییر ریاست سازمان، رویکرد جدیدی شکل گرفت مبنی بر تقویت بخش امور خیریه. پیش از آن، تمرکز اصلی سازمان بر حوزه اوقاف بود؛ حوزهای که سابقهای دیرینه در نظام دیوانی کشور دارد. با این رویکرد تازه، مرکزی به نام مرکز امور خیریه در سازمان ایجاد شد تا مأموریت اصلی آن تقویت فعالیتهای خیرخواهانه باشد. برای تحقق این هدف، ابتدا مجموعهای از تحقیقات و پژوهشها در حوزه نیکوکاری و امور خیریه کشور انجام شد تا وضعیت موجود شناسایی و تحلیل شود. یکی از نخستین اقدامات، آسیبشناسی قوانین و مقررات حوزه امور خیریه بود.
در ادامه، با همکاری دانشگاه تربیت مدرس، پروژهای برای ارزیابی و رتبهبندی خیریهها آغاز شد. پیشتر نیز مطالعهای تطبیقی در سازمان اوقاف انجام شده بود درباره «نظام مدیریت موقوفات و امور خیریه در ۳۰ کشور جهان»؛ شامل ۱۵ کشور اسلامی و ۱۵ کشور غیراسلامی (عمدتاً اروپایی). نتیجه این مطالعات و حضور میدانی ما در سپهر نیکوکاری کشور نشان داد که یک خلأ جدی در حوزه نیکوکاری وجود دارد؛ نبود نظام ارزیابی و اعتبارسنجی برای مؤسسات خیریه.
از همین نقطه، کار طراحی جشنواره با چند هدف آغاز شد:
۱. ایجاد نظام ارزیابی برای مؤسسات خیریه؛
۲. الگوسازی و معرفی خیریههای حرفهای و موفق؛
۳. ترویج و تقویت فعالیتهای تخصصی و حرفهای در حوزه نیکوکاری.
برای این منظور، با همکاری نهادهای حاکمیتی از جمله وزارت کشور، وزارت بهداشت، وزارت ورزش و جوانان، کمیته امداد امام خمینی(ره)، سازمان بهزیستی، فراجا و نیز تعدادی از شبکههای ملی فعال در حوزه نیکوکاری مانند شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری، شبکه حامی ایتام، مرکز «خیر ماندگار» و «بنیاد تعالی اجتماعی زندگی» یک کار مشترک آغاز شد. هدف ما تسهیلگری و توانمندسازی تشکلهای خیریه بود.
ما به این باور رسیدیم که فعالیت نیکوکاری، امری تخصصی است. اگر کار خیر بهصورت غیرحرفهای انجام شود، ممکن است به خیر و مددجو هر دو آسیب برساند. ازاینرو، در شورای سیاستگذاری جشنواره تأکید شد که باید با فرهنگسازی و اقناع فعالان حوزه خیر، مسیر حرفهای شدن را هموار کنیم. به همین منظور، جشنواره ملی نشان نیکوکاری طراحی شد و با مشارکت نهادهای یادشده، نخستین دوره آن در سال ۱۴۰۳ برگزار گردید.
در سال نخست، فراخوان جشنواره منتشر شد و تنها مؤسسات خیریهای که از مراجع چهارگانه (وزارت ورزش، وزارت کشور، سازمان بهزیستی و فراجا) مجوز داشتند، مخاطب جشنواره بودند. حدود ۲ هزار مؤسسه خیریه در این رویداد شرکت کردند. پس از ارزیابی دقیق بر اساس شاخصهای تدوینشده، ۲۷ مؤسسه برگزیده انتخاب شدند که از این میان، ۲۳ مؤسسه نشان نیکوکاری دریافت کردند و ۴ مؤسسه نیز شایسته تقدیر شناخته شدند. مراسم تقدیر با حضور معاون اول رئیسجمهور، دستیار اجتماعی رئیسجمهور، چند وزیر و رؤسای سازمانهای مرتبط برگزار شد و مؤسسات برتر به جامعه نیکوکاری کشور معرفی شدند.
در سال دوم، تصمیم گرفتیم دامنه جشنواره را گسترش دهیم. امسال مراکز نیکوکاری کمیته امداد نیز به جمع مخاطبان جشنواره افزوده شدند. از خردادماه تا ۱۵ مهرماه مهلت ثبتنام تعیین شد و بیش از ۷ هزار و هفتصد تشکل و مرکز نیکوکاری در جشنواره شرکت کردند؛ شامل بیش از ۲۵۰۰ مؤسسه خیریه و بیش از ۵ هزار مرکز نیکوکاری.
– زمانبندی دومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری به چه شکلی بوده است؟
فراخوان جشنواره از خردادماه آغاز شد و تا پایان شهریور ادامه داشت. با توجه به برخی وقفههای رسانهای، زمان ثبتنام تا ۱۵ مهر تمدید شد. پس از آن، مرحله داوری آغاز شد که از نیمه مهر تا اوایل آذر ادامه دارد. مؤسسات در این مرحله باید مستندات خود را در سایت جشنواره بارگذاری کنند. سپس هیئت داوران در دو مرحله — بررسی مستندات و بازدید میدانی — فعالیتها را ارزیابی میکند. در نهایت تا ۱۵ آذرماه فهرست نهایی به شورای سیاستگذاری ارائه و نتایج نهایی اعلام میشود.
مراسم اختتامیه نیز طبق برنامه در هفته اول دیماه برگزار خواهد شد. پیشبینی میشود امسال بین ۱۰ تا ۱۵ مؤسسه یا مرکز نیکوکاری نشان نیکوکاری دریافت کنند و به همین تعداد نیز بهعنوان «شایسته تقدیر» معرفی شوند. این گروه دوم، مؤسساتی هستند که شاید در همه شاخصها نمره کامل نگیرند، اما در یک یا دو حوزه عملکرد برجستهای دارند.
امسال تفکیک استانی و ملی بهصورت سهمیهبندی وجود ندارد، اما شاخصهای ارزیابی بهگونهای طراحی شدهاند که فارغ از اندازه یا گستره جغرافیایی مؤسسه، هر مجموعهای که عملکرد حرفهای و شاخص داشته باشد، میتواند نامزد دریافت نشان شود.
-فعالیتهای استانی و ترویجی دبیرخانه به چه شکل بوده است؟
در ماههای اخیر، دبیرخانه جشنواره برای تبیین اهداف و ترغیب مؤسسات به شرکت، جلسات حضوری در استانها برگزار کرده است. اعضای دبیرخانه در ۷ تا ۸ استان از جمله خراسان رضوی، اردبیل، آذربایجان شرقی، قم، مرکزی و کرمانشاه حضور یافتند.
این جلسات با مشارکت تشکلهای خیریه و مراکز نیکوکاری برگزار شد و ضمن پرسش و پاسخ، اهداف جشنواره تشریح گردید. طبق آمار، برگزاری این نشستها تأثیر مثبت چشمگیری بر افزایش ثبتنام مؤسسات داشته است.
–فعالیتهای رسانهای و تبلیغاتی جشنواره چگونه دنبال شده است؟
در حوزه رسانه، تلاش کردیم حضور گستردهای در پلتفرمهای مختلف داشته باشیم. با همکاری پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران بهعنوان حامی رسانهای جشنواره، گفتوگوهایی با خبرگان حوزه نیکوکاری ترتیب داده شد که در فضای مجازی و رسانههای مختلف منتشر شده است.
سایت جشنواره نیز امسال بازطراحی کامل شد. یکی از تغییرات مهم، مرحلهای شدن فرآیند ثبتنام بود؛ بهگونهای که اطلاعات مؤسسات به تدریج و در چند مرحله دریافت میشود تا از پیچیدگی و فشار کاری آنها کاسته شود.
همچنین مجموعهای از کارگاهها و جلسات آموزشی برای تبیین شاخصهای ارزیابی برگزار شد. از میان ۱۰ شاخص اصلی ارزیابی، تاکنون ۶ شاخص در این نشستها بررسی شدهاند. موضوعاتی چون «حکمرانی»، «انضباط مالی»، «اعتماد و سرمایه اجتماعی» و «مشارکت مردمی» در این جلسات مطرح شده است و سایر محورها نیز در برنامه آینده قرار دارد.
یکی از رویکردهای مهم جشنواره، تداوم ارتباط با برگزیدگان است. پس از پایان نخستین دوره، برگزیدگان فراموش نشدند؛ از فعالیتهای آنان مستندهایی تهیه و از صدا و سیما پخش شد که با استقبال عمومی مواجه گردید.
همچنین، کتابی از تجربیات مدیریتی و اجرایی مؤسسات برگزیده در حال تدوین است تا بهعنوان منبعی برای جامعه نیکوکاری منتشر شود. این کتاب علاوه بر نسخه فارسی، به زبانهای عربی و انگلیسی نیز ترجمه خواهد شد تا مؤسسات موفق ایرانی به جامعه جهانی معرفی شوند.
افزون بر این، از میان برگزیدگان سال گذشته، تعدادی امسال در هیئت علمی و داوری جشنواره حضور دارند تا تجربیات خود را به سایر فعالان منتقل کنند. این سیاست در سالهای آینده نیز ادامه خواهد یافت تا جشنواره علاوه بر یک رویداد سالانه، به بستری برای یادگیری و توسعه مستمر در اکوسیستم نیکوکاری کشور تبدیل شود.
از زحمات همه همکاران و فعالان عرصه نیکوکاری تشکر میکنم و امیدوارم فعالیتهایی که انجام میدهیم، به نتیجهای مطلوب بینجامد و به ارتقای حرفهای فعالیتهای نیکوکاری و الگوسازی از مؤسسات برتر کمک کند.
