پیشگفتار
این مجموعه 30 جلدی، حاصل یک پژوهش جامع، تطبیقی و چندساله در حوزه نظام مدیریت وقف و امور خیریه کشورهای جهان است که با پیشنهاد، حمایت و پشتیبانی کامل سازمان اوقاف و امور خیریه تدوین شده است. این اثر گسترده، در راستای شناسایی الگوهای موفق، تجربیات مؤثر و چالشهای نظامهای وقفی در سطح جهانی طراحی شده و هدف آن، ارتقای دانش تطبیقی و ارائه راهکارهای توسعهای مناسب برای تقویت بنیه مدیریتی، مالی و اجتماعی وقف در جمهوری اسلامی ایران است.
مطالعه نظام مدیریت وقف و امور خیریه کشورهای جهان از شهریورماه سال 1394 آغاز شد و بهمنظور آشنایی با بیشینههای موجود، روند توسعه، وضعیت ساختاری و عملکرد نهادهای وقفی در کشورهای مختلف، بهصورت ساختاریافته در دستور کار قرار گرفت. محور اصلی این پژوهش، نگاشت نهادی مجموعههای فعال در حوزه وقف بود که شامل شناسایی نهادهای کلیدی، تحلیل روابط بیننهادی، بررسی چارچوبهای قانونی، منابع مالی، مدیریت داراییهای وقفی و سیاستهای آتی این کشورها میشد. این مطالعه با هدف بهرهگیری از تجربیات موفق و پرهیز از مسیرهای ناکارآمد انجام شد و در عین حال، اقتضائات منحصربهفرد هر کشور — از جمله شرایط فرهنگی، دینی، اجتماعی و سیاسی — بهدقت مورد توجه قرار گرفت.
◊ اجرای این پروژه بزرگ علمی در پنج فاز اساسی ساماندهی شد:
فاز صفر: تدوین چارچوب کلان و مفهومی پروژه
در این مرحله، چارچوب کلی پژوهش شامل مفاهیم کلیدی، محدوده جغرافیایی، رویکردهای روششناختی و ساختار فازهای اجرایی بهصورت دقیق و علمی تدوین شد.
فاز اول: تعیین شاخصهای انتخاب کشورها و نهاییسازی لیست کشورهای مورد مطالعه
با توجه به شاخصهایی مانند همسایگی جغرافیایی، شباهتهای فرهنگی و دینی با ایران، فعالیتهای برجسته در حوزه وقف و امور خیریه، و وجود روابط وقفی بین ایران و کشورهای دیگر، تعداد 30 کشور (15 کشور اسلامی و 15 کشور غیراسلامی) بهعنوان نمونههای مطالعاتی انتخاب شدند.
فاز دوم: گردآوری، تحلیل و جمعبندی مطالعات پیشین
در این فاز، اسناد، گزارشها و پژوهشهای داخلی و بینالمللی مرتبط با نظام وقف کشورهای مورد مطالعه جمعآوری و تحلیل شدند تا از تکرار و سفتهنویسی پژوهشی پرهیز گردد و پایهای مستند و علمی برای ادامه کار فراهم آید.
فاز سوم: جمعآوری و تحلیل اطلاعات تخصصی هر کشور
در این مرحله، اطلاعات مربوط به ساختار نهادی، قوانین، منابع مالی، مدیریت داراییهای وقفی، فعالیتهای اجتماعی و خیریهای و چالشهای موجود در هر یک از 30 کشور، از منابع معتبر مکتوب، اینترنتی، اسناد رسمی و گزارشهای بینالمللی گردآوری و بهصورت تطبیقی تحلیل شد.
فاز چهارم: جمعبندی، نتیجهگیری و تدوین یافتههای کلان
در نهایت، یافتههای حاصل از مطالعه تمامی کشورها جمعبندی شد و نتایج کلی در قالب توصیههای سیاستی، الگوهای قابل تعمیم و راهکارهای توسعهای برای نظام وقف ایران ارائه گردید.
این مجموعه گسترده، نه تنها به عنوان یک مرجع تخصصی و جامع در حوزه وقف و امور خیریه محسوب میشود، بلکه به عنوان نخستین اثر تطبیقی چندجلدی با حمایت رسمی سازمان اوقاف و امور خیریه، گامی مهم در جهت تقویت بنیه علمی، مدیریتی و اجرایی وقف در ایران محسوب میشود. یافتههای این پژوهش میتواند مبنایی برای اصلاح قوانین، بهبود ساختارهای نهادی، تقویت مدیریت داراییهای وقفی و توسعه فعالیتهای خیریه در کشور باشد.
این پژوهش توسط گروه پژوهشی آیندگان و با مشارکت مستقیم مجموعهای از پژوهشگران و نویسندگان متخصص در حوزه وقف، حقوق اسلامی، اقتصاد خیریه و مدیریت نهادهای مدنی انجام شده است. تلاش این گروه، با دقت علمی، تعهد اخلاقی و احترام عمیق به ارزشهای وقفی و خیریهای همراه بوده و حاصل آن، تولید دانشی است که میتواند به عنوان بستری برای نهضت بزرگ وقف در کشور مورد استفاده قرار گیرد.
سازمان اوقاف و امور خیریه به عنوان حامی اصلی این طرح، از تلاشهای این گروه پژوهشی و نویسندگان محترم قدردانی میکند و امیدوار است این مجموعه گسترده، مورد استفاده صاحبنظران، سیاستگذاران، مدیران وقفی، پژوهشگران و علاقهمندان به حوزه وقف و امور خیریه قرار گیرد.
انتشار این مجموعه بهصورت الکترونیکی توسط سازمان چاپ و انتشارات اوقاف انجام شده است تا دسترسی همهجانبه و رایگان به این اثر ارزشمند فراهم گردد.
🔹توجه: هر یک از 30 جلد این مجموعه، به بررسی نظام وقف و امور خیریه یک کشور اختصاص دارد. برای دانلود هر جلد و استفاده از محتوای تخصصی آن، میتوانید از طریق لینکهای مربوطه روی پرچم هر کشور در ادامه اقدام کنید.
